Ομιλία στην Ολομέλεια της Βουλής για τη διεθνή προστασία υπηκόων τρίτων χωρών

31 Οκτωβρίου 2019

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της θητείας της παρούσας Βουλής. Και όμως, πιστεύω ακράδαντα ότι καλούμαστε σήμερα να συζητήσουμε ένα νομοσχέδιο που τελικά θα αποδειχθεί ότι είναι ένα από τα σημαντικότερα της επόμενης τετραετίας. Γιατί  βρισκόμαστε μπροστά σε ένα φαινόμενο που δεν είναι ούτε παροδικό ούτε αφορά μεμονωμένα τη χώρα μας, αλλά έχει πλανητική διάσταση Οι μαζικές μετακινήσεις ανθρώπων από χώρες υπανάπτυκτες ή υπό ανάπτυξη με προορισμό τις ανεπτυγμένες είναι ένα φαινόμενο που ήρθε για να μείνει. Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με αυτό. Πρόκειται για μια αναπότρεπτη καμπή στην ιστορία της ανθρωπότητας, την οποία οι ανεπτυγμένες χώρες, μαζί τους βεβαίως και η Ελλάδα, καλούνται να διαχειριστούν με πραγματισμό, μακριά από ιδεοληπτικές προκαταλήψεις.

Ποια είναι τα πραγματικά δεδομένα που διαγράφουν τα όρια μιας νομοθετικής παρέμβασης σήμερα;

Το πρώτο είναι ότι η ελληνική κοινωνία δεν έχει συνέλθει ακόμη από το σοκ της μαζικής άφιξης αλλοδαπών που εκδηλώθηκε αιφνιδιαστικά το καλοκαίρι του 2015. Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, το 2015-2016 πέρασαν από την Ελλάδα, με προορισμό άλλες ευρωπαϊκές χώρες, πάνω από 900.00 άνθρωποι. Αυτό το αρχικό σοκ μετατράπηκε όμως σε χρόνιο άγχος, όταν η κοινή γνώμη συνειδητοποίησε ότι η Πολιτεία αδυνατούσε να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις λίγες δεκάδες χιλιάδες ανθρώπων που εγκλωβίστηκαν στη χώρα όταν έκλεισαν τα βόρεια σύνορα. Και δυστυχώς αυτή η αδυναμία διαχείρισης διαρκεί μέχρι σήμερα.

Το δεύτερο δεδομένο είναι η απροσδιοριστία του προβλήματος. Ουδείς είναι σε θέση να διατυπώσει μια, έστω και σε αδρές γραμμές, αξιόπιστη πρόβλεψη για το πώς θα διαμορφωθεί η κατάσταση, ακόμη και στο άμεσο μέλλον. Καταρχάς γιατί οι άνθρωποι αυτοί καταφθάνουν μαζικά από περιοχές όπου ενδημούν ένοπλες συρράξεις· και κατά δεύτερο λόγο, διότι η Τουρκία διαχειρίζεται εκβιαστικά το ζήτημα απέναντι σε εμάς αλλά και στην Ευρώπη, αυξομειώνοντας κατά βούληση τον ρυθμό αλλά και τον όγκο των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών που καταλήγουν στα νησιά μας.

Το τρίτο δεδομένο είναι ότι η Ευρώπη δεν έχει ακόμη αποφασίσει πώς θα διαχειριστεί το ζήτημα. Πρόκειται για μια χρονίζουσα αμηχανία, το κόστος της οποίας καταβάλλει η Ελλάδα ως χώρα πρώτης υποδοχής. Με άλλα λόγια, αυτό που καταλαβαίνει κανείς είναι ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες είναι διατεθειμένες να μας πληρώνουν αδρά, αρκεί να κρατάμε το πρόβλημα μακριά από τις αυλές τους.

Τέταρτον: υπάρχει ένα ευρωπαϊκό αλλά και παγκόσμιο δικαιικό, πολιτικό και πολιτιστικό κεκτημένο που η χώρα μας δεν μπορεί να παρακάμψει, παρά μόνον εάν θέσει εαυτήν εκτός της κοινωνίας των πολιτισμένων εθνών. Πρόκειται για τις βασικές αρχές σεβασμού και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί από το διεθνές δίκαιο, το δίκαιο της Ε.Ε. και την ΕΣΔΑ.    

Τα πρώτα τρία στοιχεία που προανέφερα: η διαχειριστική αδυναμία της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, η απροσδιοριστία του φαινομένου και οι παλινωδίες της Ε.Ε., έχουν διαμορφώσει ένα κλίμα δυσπιστίας και φόβου στην ελληνική κοινωνία. Αυτό το κλίμα υποδαυλίζουν διαρκώς οι ακροδεξιοί δημαγωγοί, προκειμένου να μετατρέψουν τον φόβο σε οργή, την οποία θα καρπωθούν πολιτικά οι ίδιοι. Και για τον λόγο αυτό επίτηδες αποσιωπούν το τέταρτο δεδομένο, το πλέγμα των αρχών και κανόνων του διεθνούς δικαίου που προανάφερα. Γιατί αν ξύσεις κάπως την επιφάνεια, ως γνήσιοι εθνικιστές είναι βεβαίως εχθροί του κοσμοπολιτισμού και αντιευρωπαίοι.

Πώς απαντά το νομοσχέδιο στα τρία στοιχεία που συγκροτούν το πρόβλημα; Αφαιρώ το θέμα της στάσης της Ε.Ε., καθώς εδώ καλείται η κυβέρνηση να δώσει πολιτικές λύσεις μέσα από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Είναι καταρχάς εμφανής η προσπάθεια που καταβάλλει το Υπουργείο να εξισορροπήσει την αποτελεσματική διοικητική διαχείριση του προβλήματος με τις επιταγές που απορρέουν από το κράτος δικαίου και περιλαμβάνονται στις Ευρωπαϊκές Οδηγίες που το νομοσχέδιο ενσωματώνει. ‘Όμως η ισορροπία αυτή επιτυγχάνεται στο κατώτατο όριο που επιτρέπουν οι Οδηγίες και μάλιστα σε κάποια σημεία ούτε καν σε αυτό. Αλλά επ’ αυτού θα επανέλθουμε στην κατ’ άρθρο συζήτηση για να αιτιολογήσουμε την αρνητική μας ψήφο ή τις επιφυλάξεις μας σε κάποιες επιμέρους διατάξεις. Εμφανής πάντως είναι σε όλα τα σημεία του νομοσχεδίου η πρόθεση του νομοθέτη να λειτουργήσει αποτρεπτικά, να αποθαρρύνει δηλαδή τις αφίξεις. Εκεί πάντως που ο στόχος της αποτροπής θέτει πρόβλημα παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι στο πεδίο της διοικητικής κράτησης, καθώς προβλέπεται η δυνατότητα διοικητικής κράτησης διάρκειας ακόμη και 36 μηνών. Τριετής κράτηση που δεν στηρίζεται σε δικαστική απόφαση, είναι ασύμβατη και με την ΕΣΔΑ και με το ελληνικό Σύνταγμα.   

Στο πεδίο της διοικητικής διαχείρισης πάντως ο νομοθέτης, δηλαδή η κυβερνητική πλειοψηφία, αναλαμβάνει ένα μεγάλο ρίσκο. Αποβλέποντας προφανώς να εξορθολογίσει τη διαδικασία στο σύνολό της, το νομοσχέδιο προβαίνει σε λεπτομερέστατες διακρίσεις και διαβαθμίσεις. Π.χ. στην πρώτη φάση, αυτήν της υποδοχής και ταυτοποίησης (άρθρο 39), καθιερώνει 5 επιμέρους στάδια, οι υποθέσεις διαχωρίζονται με βάση 12 λόγους κατά προτεραιότητα εξέτασης και 3 επιπλέον λόγους απόλυτης προτεραιότητας. Στις διαδικασίες εκτός συνόρων (άρθρο 83) προβλέπονται 13 λόγοι εξέτασης με την ταχύρρυθμη διαδικασία και 8 κατηγορίες υποθέσεων κατά προτεραιότητα, ενώ στα δελτία αιτούντος άσυλο που παραλαμβάνουν οι ενδιαφερόμενοι προβλέπονται πολλές διαφορετικές και προπάντων βραχείες προθεσμίες ισχύος, με αποτέλεσμα να χρειάζονται διαρκώς ανανεώσεις, πράγμα το οποίο θα επιβαρύνει υπέρμετρα τις αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες.

‘Όλα αυτά κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, προϋποθέτουν έναν διαρκή συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών καθώς και μια πολυάνθρωπη, αλλά και πολύ υψηλού επιπέδου διοικητική υποδομή. Πράγματα δηλαδή που σπανίζουν στη χώρα μας. Μακάρι η δημόσια διοίκηση να μπορέσει να ανταποκριθεί! Πρόβλημα πάντως διοικητικής επάρκειας θα δημιουργηθεί και στο πεδίο της διοικητικής κράτησης, καθώς διευρύνονται θεαματικά οι περιπτώσεις που μπορεί να διαταχθεί κράτηση. Σε συνδυασμό μάλιστα με τη δυνατότητα μακρόχρονης κράτησης, όπως προανέφερα, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να δημιουργηθεί πρόβλημα υπερπληθυσμού κρατουμένων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται τόσο για την επιβάρυνση των διοικητικών δομών της χώρας όσο και για το ενδεχόμενο η Ελλάδα να καταδικασθεί εκ νέου από το δικαστήριο του Στρασβούργου για απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση κρατουμένων.

Υπάρχει, τέλος, και η απροσδιοριστία στην οποία αναφέρθηκα. Δηλαδή η αβεβαιότητα ως προς τη συχνότητα αλλά και τον όγκο των μαζικών αφίξεων. Η μοναδική σημαντική πρόνοια που περιέχει το νομοσχέδιο στην περίπτωση των μαζικών αφίξεων καταγράφεται στο άρθρο 90, όπου συρρικνώνονται σε αφόρητο βαθμό οι εγγυήσεις. Πρόκειται κυρίως για ασφυκτικές χρονικές προθεσμίες, εντός των οποίων οι αιτούντες άσυλο οφείλουν να ασκήσουν τα δικαιώματά τους. Φοβάμαι πως ακόμη και αυτή η πρόνοια μπορεί να αποδειχθεί τελείως ανεπαρκής σε περίπτωση εκτεταμένων μαζικών αφίξεων. Σε κάθε περίπτωση πάντως, το νομοθέτημα δεν θα μπορέσει να εφαρμοστεί, εάν δεν συνοδευτεί από ένα επιχειρησιακό σχέδιο που, μεταξύ άλλων, θα προβλέπει και θα οργανώνει την αντίδραση της Ελληνικής Πολιτείας απέναντι στα τρία ενδεχόμενα σενάρια μαζικών αφίξεων: Το «εφιαλτικό» σενάριο του 2015-2016, το «ενδιάμεσο» των πρόσφατων εβδομάδων και το τρίτο σενάριο, το πλέον ήπιο, που είναι η επάνοδος στις μικρές και ελεγχόμενες ροές των ετών 2017 και 2018.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, πρέπει να εξασφαλιστεί η συνεργασία των τοπικών κοινωνιών, είτε για τη στέγαση των αιτούντων άσυλο είτε για τη δημιουργία χώρων κράτησης. Δεν αρκεί, κύριε Υπουργέ, η συνεργασία των Περιφερειαρχών. Καλώς την αναζητήσατε! Πρέπει όμως να εξασφαλιστεί η συνεργασία και των δημάρχων. Σε τελική ανάλυση, μόνον ο δήμαρχος μπορεί να πείσει τον δημότη του που πληρώνει ενοίκιο κατοικίας από το υστέρημά του, ότι είναι όχι μόνον δίκαιο αλλά και πρακτικά ωφέλιμο για το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας, άρα και για τον ίδιο, να στεγαστεί δωρεάν και μάλιστα δίπλα του για κάποιο χρονικό διάστημα, ο αιτών άσυλο. Εδώ βεβαίως επιβάλλεται να υπάρξουν γενναία αντισταθμιστικά οφέλη για τους δήμους που θα συνεργαστούν, ενδεχομένως όμως και οικονομικά αντικίνητρα σε βάρος εκείνων των δήμων που αρνούνται να εκπληρώσουν το χρέος αλληλεγγύης που τους βαρύνει· χρέος εθνικής περιωπής που μας βαρύνει όλους ανεξαιρέτως! Δεν είναι δυνατόν η Ελληνική Πολιτεία να διεκδικεί επίμονα την αλληλεγγύη των ευρωπαίων εταίρων της, όταν η ίδια στο εσωτερικό της χώρας ανέχεται τοπικούς άρχοντες που κολακεύουν τα ταπεινότερα ένστικτα των ψηφοφόρων τους!

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, μολονότι διαφωνούμε με πολλές διατάξεις του νομοσχεδίου, επί της αρχής το υπερψηφίζουμε. Από τη στιγμή που ενσωματώνει ευρωπαϊκές οδηγίες, έστω και στο κατώτατο ανεκτό επίπεδο προστασίας των ανθρώπων που δικαιούνται διεθνή προστασία, θεωρούμε ότι είναι εθνικό καθήκον να στηρίξουμε αυτήν την προσπάθεια. Την στιγμή αυτή που μιλάμε, μόνον στον α’ διοικητικό βαθμό κρίσης εκκρεμούν πάνω από 70,000 αιτήσεις παροχής διεθνούς προστασίας.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Ο δημόσιος λόγος που υποδαυλίζει τον πανικό και το μίσος, ο λόγος που προσπαθεί να πείσει την κοινωνία ότι κινδυνεύει, ακόμη και αν διαχειριστούμε με αποτελεσματικότητα το προσφυγικό, είναι ένας λόγος ο οποίος υπονομεύει συνολικά την κυβερνητική πολιτική, όχι μόνον της σημερινής πλειοψηφίας, αλλά και της αυριανής. ‘Όποιος σπέρνει ανέμους, κάποια στιγμή θα θερίσει θύελλες. Η σημερινή πλειοψηφία κάτι πρέπει ήδη να έχει καταλάβει επ’ αυτού.

Ας αφήσουμε το  προνόμιο του λόγου αυτού στους ακροδεξιούς δημαγωγούς που δεν συμμετέχουν στην κυβέρνηση και άρα έχουν την πολυτέλεια εκ του ασφαλούς να καταδημαγωγούν τους απλούς ανθρώπους, σπέρνοντας το μίσος και τη φοβία.

Πιστεύω ότι οι δημοκρατικές δυνάμεις, οι αυθεντικά δημοκρατικές, στις οποίες συγκαταλέγω βεβαίως τη Νέα Δημοκρατία, να  διαμορφώσουν εφεξής ένα δημοσίο λόγο, ο οποίος ναι μεν θα ισορροπεί μεταξύ της ορθολογικής διαχείρισης, ακόμη και της αναγκαίας αυστηρής διαχείρισης στο προσφυγικό, αλλά θα κρατάει ψηλά τη σημαία του ανθρωπισμού, τη σημαία των αξιών της Ε.Ε., γιατί στην αντίθετη περίπτωση θα ανοίξουμε τον δρόμο στις δυνάμεις του φόβου, του μίσους και της οπισθοδρόμησης.

Σας ευχαριστώ

Μοιραστείτε

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email