Ομιλία στην Ολομέλεια της Βουλής για τη συνταγματική αναθεώρηση – 5η ημέρα (ψήφος αλλοδαπών, ανεξάρτητες αρχές)

22 Νοεμβρίου 2019 Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, Προκαταρτικά θα ήθελα να πω ότι, για λόγους ιστορικού συμβολισμού, ασπάζομαι και εγώ την πρόταση, η επαναρίθμηση του Συντάγματος να καταλήγει στο άρθρο 114.

22 Νοεμβρίου 2019

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Προκαταρτικά θα ήθελα να πω ότι, για λόγους ιστορικού συμβολισμού, ασπάζομαι και εγώ την πρόταση, η επαναρίθμηση του Συντάγματος να καταλήγει στο άρθρο 114.

Κατά τα λοιπά, επιλέγω να εστιάσω στα άρθρα 101α  και 102. Όχι μόνο επειδή είχα τη τιμή να είμαι επικεφαλής ανεξάρτητης αρχής και έχω διανύσει δύο θητείες ως δήμαρχος. Αλλά επειδή είμαι βαθιά πεισμένος ότι ισχυρές ανεξάρτητες αρχές και μια ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση αναβαθμίζουν το δημοκρατικό πολίτευμα. Θα προσπαθήσω να εξηγήσω το γιατί, αρχίζοντας από τις ανεξάρτητες αρχές.

Από καταβολής ανεξάρτητων αρχών, κατά καιρούς διεξάγεται σε αυτήν την αίθουσα ένα φραστικό αυτομαστίγωμα. Πολιτικοί από όλες τις πτέρυγες της Βουλής οικτίρουν το πολιτικό σύστημα γιατί προσφεύγει διαρκώς στη δημιουργία ανεξάρτητων αρχών. Δεν υποστηρίζω ότι έχουν απολύτως άδικο, αλλά ο αυτοοικτιρμός αυτός, επιτρέψτε μου να πω, περιέχει και κάποια υποκρισία.

Ας δούμε, κυρίες και κύριοι βουλευτές, τις ανεξάρτητες αρχές που έχουν συνταγματική κατοχύρωση. Κάθε μια από αυτές εκπληρώνει μια αποστολή που απαιτεί εγγυήσεις αντικειμενικότητας και αμεροληψίας τις οποίες εκ των πραγμάτων δεν διαθέτει η παραδοσιακή εκτελεστική εξουσία με επικεφαλής την κυβέρνηση. Για τον λόγο αυτό, το Σύνταγμά μας αφαιρεί την ανάδειξή τους από την κυβερνητική πλειοψηφία και την αναθέτει στην ενισχυμένη πλειοψηφία της Διάσκεψης των Προέδρων. Η ενισχυμένη πλειοψηφία είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με το κύρος που πρέπει να περιβάλλει τις αρχές αυτές. Στο θέμα του “κύρους” κάποιων θεσμών αναφέρθηκα εκτενώς προχτές με αφορμή τον θεσμό του Προέδρου της Δημοκρατίας. Προσπάθησα να εξηγήσω ότι είναι απολύτως ασύμβατη με την ουσία του Θεσμού του ΠτΔ η ανάδειξη του φορέα του αξιώματος από τη σχετική πλειοψηφία. ‘Ότι είναι όχι απλώς αναγκαίο, αλλά κατεξοχήν συστατικό στοιχείο του “κύρους” του αξιώματος, η εκλογή του ΠτΔ από την ευρύτερη δυνατή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Γιατί μόνον έτσι μπορεί ο ΠτΔ να λειτουργήσει ως “ρυθμιστής του Πολιτεύματος”, όπως προβλέπει το Σύνταγμα.

Αντίστοιχα, το Σύνταγμα ορθώς προβλέπει ενισχυμένη πλειοψηφία για την ανάδειξη των πέντε συνταγματικώς κατοχυρωμένων ανεξάρτητων αρχών, αφού, όπως είπα, η αποστολή καθεμιάς από αυτές επιβάλλει να αντλεί τη νομιμοποίησή της από κοινοβουλευτική πλειοψηφία που υπερβαίνει αυτήν που στηρίζει την κυβέρνηση. Ειδικότερα: Η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων καθώς και η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών έχουν ως αποστολή την προστασία ατομικών δικαιωμάτων, τα οποία ως ειδικές εκφάνσεις του ιδιωτικού βίου, απειλούνται κυρίως από τους μηχανισμούς της εκτελεστικής εξουσίας. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης είναι επιφορτισμένο να εποπτεύει την ορθή εφαρμογή των εγγυήσεων που προβλέπει το άρθρο 15 Σ. χάριν της πολυφωνίας και του πλουραλισμού που απορρέουν από την ελευθερία της έκφρασης και της ενημέρωσης.  Ταυτόχρονα, οι ελευθερίες αυτές  αποτελούν και θεμελιώδεις εγγυήσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος. Εύλογο λοιπόν είναι η εποπτεία για την εφαρμογή των αντίστοιχων εγγυήσεων να ανατίθεται σε ανεξάρτητο όργανο. Τα ιδια πρέπει να γίνουν δεκτά και για τον Συνήγορο του Πολίτη, καθώς αυτός αποτελεί αρχή διαμεσολάβησης μεταξύ της δημόσιας διοίκησης και των ιδιωτών, αλλά είναι και προστάτης συνταγματικών δικαιωμάτων.

Το ΑΣΕΠ είναι η μόνη αρχή που ανταποκρίνεται στην ανάγκη να απαντήσουμε σε μια χρόνια παθογένεια του πολιτικού συστήματος : στη δυσανεξία των κυβερνήσεων, ανεξαρτήτως κομματικής απόχρωσης, να τηρούν την αξιοκρατία κατά τη στελέχωση της δημόσιας διοίκησης. Με δύο λόγια, στους πελατειακούς διορισμούς στο δημόσιο. Αλλά το ΑΣΕΠ, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, μας έσωσε! Την εποχή που ήμουν δήμαρχος, εποχή που η ανεργία είχε φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη, υποστήκαμε, εγώ αλλά και οι άλλοι δήμαρχοι, αφόρητες ψυχολογικές πιέσεις για διορισμούς. Το ΑΣΕΠ ήταν η ασπίδα μας! Και για να μην ξεχνιόμαστε, δημιούργημα του ΠΑΣΟΚ και αυτό, όπως άλλωστε και οι άλλες τρείς από τις τέσσερις συνολικά ανεξάρτητες αρχές που προανέφερα.

Ασφαλώς, κατά καιρούς ο κοινός νομοθέτης έχει δημιουργήσει και ανεξάρτητες αρχές, που κανονικώς εχόντων των πραγμάτων, δεν θα έπρεπε να υπάρχουν, όπως λ.χ. η Αρχή Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων. Αλλά εδώ θα έπρεπε να κάνουμε ό,τι πράξαμε με το ΑΣΕΠ. Αντί να μεμψιμοιρούμε, την Αρχή αυτή να τη στηρίξουμε! Και αν κάποια μέρα αποδειχθεί ότι οι ελληνικές κυβερνήσεις είναι πια ικανές να μαζεύουν τους φόρους, χωρίς να καταφεύγουν σε κάθε είδους πελατειακές διευκολύνσεις, τότε ας την καταργήσουμε την Αρχή Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων.

Αλλά μέχρι τότε, ας μην υπερβάλλουμε με τα του κοινοβουλευτικού ελέγχου! Επιτρέψετε εδώ να επιμείνω σε κάποιους προβληματισμούς που εξέθεσα ενώπιον της Επιτροπής Αναθεώρησης.

Δεν υποστηρίζω ότι πρέπει να είναι ανέλεγκτες οι Ανεξάρτητες Αρχές. Κάθε μια από αυτές ασκεί εξουσία. Και σε μια δημοκρατία, κάθε εξουσία οφείλει να λογοδοτεί. Οφείλουμε όμως να βρούμε έναν τρόπο ελέγχου που να ισορροπεί μεταξύ της ανεξαρτησίας και της αναγκαίας λογοδοσίας.

Αν κοιτάξουμε τον Κανονισμό της Βουλής, θα δούμε ότι διασφαλίζει έναν επαρκή έλεγχο επί των Ανεξάρτητων Αρχών. ‘Έλεγχο εν πρώτοις τακτικό μέσω των εκθέσεων που υποβάλλουν και μπορεί να διενεργείται και από την καθ’ ύλην αρμόδια επιτροπή. ‘Όχι μόνον από την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας.

Υπάρχει όμως και μία έκτακτη στιγμή ελέγχου των Ανεξάρτητων Αρχών, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 14 του Κανονισμού της Βουλής, όπου ρυθμίζονται οι αρμοδιότητες της Διάσκεψης των Προέδρων.

Στην παρ. ζ΄ προβλέπεται ότι η Διάσκεψη των Προέδρων καλεί, όταν το κρίνει αναγκαίο, οποιαδήποτε Ανεξάρτητη Αρχή για θέματα σχετικά με την κατά το Σύνταγμα εκπλήρωση της αποστολής της. Αυτό είναι μία μορφή ελέγχου πάρα πολύ δραστική. Για τον λόγο αυτό ο νομοθέτης επέλεξε ο έλεγχος να διεξάγεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων, της οποία οι συνεδριάσεις είναι μυστικές. Είναι σοφή η επιλογή του νομοθέτη. Θέλει να υπάρξει μεν ένας δραστικός έλεγχος της Ανεξάρτητης Αρχής, αλλά έλεγχος διακριτικός, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Η διακριτικότητα επιβάλλεται από την ίδια τη φύση του θεσμού, η οποία δεν συμβιβάζεται με τον κανονικό κοινοβουλευτικό έλεγχο που ασκείται επί της κυβέρνησης συλλογικά και ατομικά επί των μελών της. Γιατί στην περίπτωση της κυβέρνησης ενεργοποιείται η αρχή της κυβερνητικής αλληλεγγύης. Ο υπουργός που υφίσταται κοινοβουλευτικό έλεγχο, έχει την κοινοβουλευτική στήριξη των συναδέλφων του και του πρωθυπουργού, αλλά και την πολιτική στήριξη του πολιτικού κόμματος στο οποίο ανήκει. Αυτά δεν ισχύουν στην περίπτωση των Ανεξάρτητων Αρχών. Ο πρόεδρος μιας Ανεξάρτητης Αρχής τη στιγμή που προσέρχεται στη Βουλή να ελεγχθεί δεν μπορεί να υπολογίζει εξ ορισμού στην υποστήριξη κανενός. Είναι απολύτως μόνος του.  

Με βάση όλα αυτά που ανέπτυξα είναι λυπηρό το γεγονός ότι αντί να κοιτάμε να διευρύνουμε τη βάση των ανεξάρτητων αρχών τη συρρικνώνουμε. Αντί να διατηρήσουμε την πλειοψηφία των ⅘ και να καταβάλουμε την προσπάθεια να την επιτύχουμε, κάνουμε ένα βήμα πίσω, πάμε στην πλειοψηφία των ⅔. Κοιτάξτε λοιπόν τη σύνθεση σήμερα της Διάσκεψης των Προέδρων. Εαν επικρατήσει, δυστυχώς, η πρόταση της ΝΔ, για να αναδείξουμε τα μέλη των Ανεξάρτητων Αρχών θα αρκούν 14 μέλη της Διάσκεψης σε σύνολο 23. Αρκούν δηλαδή τα 12 μέλη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας μαζί με 2 μέλη οποιουδήποτε από τα μικρότερα κόμματα, καθώς όλα έχουν ένα μίνιμουμ δύο μελών. 

Στον τομέα της τοπικής αυτοδιοίκησης τολμώ να πω ότι το Σύνταγμα ήδη μας αφήνει τεράστια περιθώρια ενίσχυσης του θεσμού, αφού λειτουργούν συμπληρωματικά οι αρχές της εγγύτητας και επικουρικότητας που κατοχυρώνονται στην Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Συμβουλίου της Ευρώπης, την οποία έχει κυρώσει η χώρα μας και έχει αυξημένη τυπική δύναμη.

Τα σημαντικά πάντως βήματα έγιναν με τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001. Οι νέες συνταγματικές διατάξεις του άρθρου 102 εισήγαγαν το τεκμήριο αρμοδιότητας για τις τοπικές υποθέσεις, εξουσιοδότησαν τον νομοθέτη να καθορίσει συστηματικά το εύρος και τις κατηγορίες τους, να αναθέσει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση αρμοδιότητες που συνιστούν αποστολή του κράτους, ενώ ως προς την οικονομική αυτοτέλεια, πέρα από την άμεση εφαρμογή της ρήτρας για μεταφορά αντίστοιχων πόρων κάθε φορά που μεταφέρεται στην Αυτοδιοίκηση κάποια αρμοδιότητα, καθιερώθηκε και η δυνατότητα να προβλεφθούν τοπικά έσοδα που μπορούν να εξειδικεύονται, να καθορίζονται και να εισπράττονται από τους ίδιους τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αν μάλιστα διαβάσει κανείς προσεκτικά την απόφαση 1181/2014 του Συμβουλίου της Επικρατείας, το δικαστήριο εννοεί εννοεί φόρους. ‘Όταν θα έρθει η ημέρα που ο δήμος θα μπορεί ο ίδιος να φορολογεί τους πολίτες, τότε θα μπορούμε να πούμε ότι επιτέλους φτάσαμε στην ενηλικίωση της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Θα ήθελα να τελειώσω, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, λέγοντας ότι προσωπικά αντιμετωπίζω θετικά την πρόταση του Σύριζα για τη συνταγματική κατοχύρωση, στις τοπικές εκλογές και στα τοπικά δημοψηφίσματα, του δικαιώματος εκλέγειν και εκλέγεσθαι υπέρ των αλλοδαπών που έχουν συμπληρώσει πενταετή συνεχή και νόμιμη διαμονή στη χώρα. Ο λόγος για μένα είναι προφανής. Δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για ουσιαστική  ένταξη των αλλοδαπών αυτών στην ελληνική κοινωνία, όταν δεν απολαμβάνουν όλα τα δικαιώματα που ολοκληρώνουν, στο επίπεδο του Συντάγματος, το ανθρώπινο πρόσωπο. Τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα από μόνα τους δεν αρκούν. και Χρειάζονται και τα δικαιώματα πολιτικής συμμετοχής που λειτουργούν ως ως εγγύηση.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, από τη στιγμή που άνοιξε -και καλώς άνοιξε- η συζήτηση για την ψήφο των εκτός Επικρατείας Ελλήνων, με έμφαση στην ανάγκη διατήρησης κάποιου «δεσμού» με την μητέρα Πατρίδα, δεν νοείται δικαιοπολιτικά αυτός ο δεσμός να αγνοείται για τους αλλοδαπούς εκείνους που νομίμως βρίσκονται στη χώρα, εργάζονται σε αυτήν και μεγαλώνουν τα παιδιά τους.

Σας ευχαριστώ.

Μοιραστείτε

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email