Ομιλία στην Ολομέλεια της Βουλής για τα προσωπικά δεδομένα

26 Αυγούστου 2019

Κυρίες και κύριοι Βουλευτές, σήμερα καλούμαστε ουσιαστικά να καταργήσουμε στο μεγαλύτερο τμήμα του τον ν.2472/1997. Ο ν.2472 είναι ένα από τα καλύτερα νομοθετήματα τα οποία έχουν δει το φως στη χώρα. Θα περίμενα, λοιπόν, μια πάρα πολύ μεγάλη επιμέλεια στο θέμα της κατάργησης αυτού του νόμου και της αντικατάστασής του. Δεν φανταζόμουν ότι είκοσι δύο χρόνια μετά από την εποχή που διδάσκαμε τις βασικές γραμμές του ν.2472 στο πανεπιστήμιο, θα ερχόμασταν ουσιαστικά να καταργήσουμε τον νόμο αυτόν μέσα σε τόσο ασφυκτικές χρονικές προθεσμίες. Πρέπει να το επαναλάβουμε για να μη μείνει καμμία αμφιβολία: Ασφυκτικές είναι οι προθεσμίες μόνο στο θέμα της ενσωμάτωσης της οδηγίας. Εκεί υπάρχει πρόβλημα καταδίκης της χώρας και όχι στον κανονισμό, που είναι και το μεγαλύτερο τμήμα του νομοσχεδίου και θέτει τα σημαντικότερα ζητήματα.

Τα προβλήματα που ανακοινώνουν τα προσωπικά δεδομένα -το ξέρουμε όλοι- αποκτούν με τον χρόνο ολοένα και μεγαλύτερη σπουδαιότητα. Τα προσωπικά δεδομένα ανακύπτουν σε όλες τις όψεις της ανθρώπινης δραστηριότητας και γι’ αυτό αφορούν ουσιαστικά όλα τα δικαιώματα. Τα προβλήματα αυτά εντοπίζονται στο πεδίο που συναντώνται σήμερα όλα τα συγκλονιστικά επιτεύγματα της σύγχρονης επιστήμης και τεχνολογίας, στους τομείς της ψηφιακής τεχνολογίας, του διαδικτύου, της τεχνητής νοημοσύνης, των τεχνητών δορυφόρων, της γενετικής κ.λπ.. Οι επιστημονικές και τεχνολογικές πρόοδοι στους τομείς αυτούς ξετυλίγονται με ραγδαίους ρυθμούς και παράλληλα οι εφαρμογές τους συνεχώς συγκλίνουν. Κάθε επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος στους τομείς αυτούς πολλαπλασιάζει γεωμετρικά τη δυνατότητα διείσδυσης στην ανθρώπινη ελευθερία και στους άλλους τομείς. Αυτό πρέπει να το ξέρουμε.

Μέχρι τα τέλη του προηγούμενου αιώνα το δίλημμα ήταν πώς θα κατορθώσουμε να ελέγξουμε τα δεδομένα που μας αφορούν, προκειμένου να αποτρέψουμε το ενδεχόμενο να βρεθούν όλα συγκεντρωμένα σε ένα σημείο. Όπως λέγαμε τότε, το ζητούμενο ήταν να μην ανασυσταθεί το μωσαϊκό του ανθρώπινου προσώπου από τις σκόρπιες ψηφίδες, δηλαδή τα ηλεκτρονικά ίχνη που αφήναμε με τις διάφορες δραστηριότητές μας. Τότε η νομική επιστήμη είχε κυρίως υπ’ όψιν τον κίνδυνο της μυστικής και διαρκούς επιτήρησης του ανθρώπου.

Σήμερα πια με τη διάδοση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τη χρήση των αλγορίθμων ο κίνδυνος που ελλοχεύει είναι πλέον πολύ σημαντικότερος, γιατί αφορά τον έλεγχο της ανθρώπινης συνείδησης στην ευρύτερη έννοιά της. Μπορούν πλέον να κατευθύνονται οι προτιμήσεις και οι απόψεις των ανθρώπων. Όλες αυτές οι αναφορές στο «CAMBRIDGE ANALYTICA» κ.λπ. αυτό ακριβώς αφορούν. Παλιά ήταν το θέμα της επιτήρησης. Σήμερα είναι το θέμα της χειραγώγησης της ανθρώπινης συνείδησης, γι’ αυτό επιμένω τόσο πολύ.

Πρόκειται για μια απειλή ολοκληρωτικού χαρακτήρα από τουλάχιστον τρεις απόψεις. Πρώτον, διότι αφορά, όπως είπαμε, την ανθρώπινη ελευθερία στο σύνολό της. Κανένα ανθρώπινο δικαίωμα δεν παραμένει στο απυρόβλητο, καθώς κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα αφήνει κάπου κάποιο ανιχνεύσιμο ίχνος. Δεύτερον, διότι η αποθήκευση, η επεξεργασία και η εκμετάλλευση των προσωπικών δεδομένων διεξάγεται κατά κανόνα εν κρυπτώ και παραβύστω, δηλαδή σε συνθήκες μυστικότητας. Καθώς η απειλή είναι αόρατη, καταλήγει να θεωρείται και πανταχού παρούσα, με συνέπεια οι άνθρωποι να αρχίσουν να περιορίζουν τις εκδηλώσεις τους στη δημόσια σφαίρα. Ο κίνδυνος, λοιπόν, μιας εν γένει αυτολογοκρισίας των ανθρώπων είναι υπαρκτός.

Το τρίτο που μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωτικού χαρακτήρα είναι η διπλή διακινδύνευση της προσωπικότητας. Προέρχεται και από τον ιδιωτικό τομέα και από τον δημόσιο. Κι όμως καλούμαστε σήμερα να αποφανθούμε σε τόσο ασφυκτικές προθεσμίες.

Τρεις επισημάνσεις. Στο πεδίο της απασχόλησης, όποιος έχει θητεύσει και στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα, γνωρίζει, κύριε Υπουργέ, ότι οι μεγάλοι κίνδυνοι είναι στον ιδιωτικό τομέα. Εκεί κυρίως είναι απροστάτευτοι οι εργαζόμενοι. Στον δημόσιο τομέα έχουν ισχυρότατα συνδικάτα να τους προστατεύσουν. Στον ιδιωτικό τομέα κυρίως είναι το πρόβλημα.

Το νομοσχέδιο καλύπτει ένα μέρος μόνο των προσβολών της ελευθερίας. Στον Δήμο Αθηναίων είχαμε το πρόβλημα ότι κάποτε πριν από τη δική μου θητεία μπήκαν μηχανήματα που επέτρεπαν τον γεωεντοπισμό των απορριμματοφόρων, να βλέπουν πού πηγαίνουν τα απορριμματοφόρα, για να περιορίσουν τα δρομολόγια, για εξοικονόμηση κ.λπ.. Οι εργαζόμενοι τα αφαίρεσαν αυτά. Δεν τα ήθελαν. Δεν είναι, λοιπόν, μόνο η βιντεοεπιτήρηση. Πρέπει να ρυθμιστούν γιατί πολύ συχνά είναι πάρα πολύ χρήσιμα και τα θέματα και του γεωεντοπισμού στις σχέσεις απασχόλησης και τα βιομετρικά δεδομένα στον τομέα της εργασίας.

Το νομοσχέδιο επίσης δίνει μια απόλυτη προτεραιότητα στο δικαίωμα της πληροφόρησης και της ενημέρωσης. Αυτό είναι φυσικό -όχι το απόλυτο-, το να είναι ενισχυμένη η προστασία, γιατί το δικαίωμα της έκφρασης και της πληροφόρησης είναι πολύ σημαντικό για τη δημοκρατία. Αλλά υπάρχει και το δικαίωμα στη λήθη. Πρέπει να έχουμε όλοι το δικαίωμα να επιβάλλουμε στις ιστοσελίδες και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης κάποια στιγμή να διαγράφονται όλα μας τα στοιχεία από εκεί. Οι εξαιρέσεις που περιέχει το νομοσχέδιο σε σχέση με τα κεφάλαια του κανονισμού αυτό το αφήνουν αρρύθμιστο και πιστεύω ότι είναι κάτι που πρέπει να δούμε πάρα πολύ προσεκτικά.

Σας ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.

Μοιραστείτε

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email